Đưa những "dấu tích bị lãng quên" vào sản phẩm du lịch (Nghiên cứu trường hợp giếng đá cổ ở Hội An)

Ngày đăng: 10/11/2026 Lượt xem: 51
Mặc định Cỡ chữ


ĐƯA NHỮNG “DẤU TÍCH BỊ LÃNG QUÊN”

 VÀO SẢN PHẨM DU LỊCH

(Nghiên cứu trường hợp giếng đá cổ ở Hội An)

TS. Đặng Thị Phương Anh

“Phát hiện những dấu tích bị lãng quên” là một trong những biện pháp gia tăng tính hấp dẫn tại điểm du lịch do một số nhà nghiên cứu du lịch bền vững nêu ra. Người ta cho rằng tại nhiều điểm du lịch, còn nhiều dấu tích ít hoặc không ai để ý tới. Đó có thể là dấu vết địa chất, địa mạo (như một phiến đá, một lạch sông); di tích văn hóa, lịch sử (như một yếu tố kiến trúc, một chi tiết điêu khắc) là hình ảnh đại diện cho cả một giai đoạn trong quá khứ vật lộn cùng bao thăng trầm của thời cuộc để tồn tại đến ngày nay. Song dường như nó đã bị thời gian phủ lên một lớp bụi quá dầy để những giá trị của nó mờ nhòe đi cùng cuộc sống mưu sinh của con người đương đại. Ngay cả khi có sự tham gia của hoạt động du lịch tại địa phương như một con đường làm hồi sinh các giá trị của di sản, một biện pháp tích cực nhất gắn “bảo tồn” với “phát huy” trong quản lý di sản thì vẫn còn không ít những “dấu tích” vô tình bị xếp ngoài cuộc. Việc phát hiện ra những “dấu tích” này, khám phá giá trị của nó đối với con người, tính hấp dẫn của nó đối với du khách và đưa vào chương trình du lịch là một phương cách để có sản phẩm du lịch mới, những chương trình đa dạng, gia tăng khả năng thu hút khách cho địa phương.

Nói đến du lịch Việt Nam, không thể không nói đến Phố cổ Hội An, một điểm du lịch hấp dẫn vào bậc nhất, thu hút lượng lớn du khách trong và ngoài nước. Phố cổ Hội An là một trong những di sản văn hóa thế giới tại Việt Nam, được UNESCO công nhận năm 1999 theo tiêu chuẩn C (ii) và (iv) (1). Nơi này đã để lại ấn tượng cho du khách về một thương cảng đóng vai trò trung tâm mậu dịch ở Đàng Trong - Việt Nam và cả khu vực Đông Nam Á giai đoạn thế kỷ XVI - XVIII. Hiện nay, vẫn còn lưu dấu rõ nét những lớp giao thoa văn hóa Việt - Nhật, Việt - Hoa trên những di tích kiến trúc, điêu khắc, tín ngưỡng, tôn giáo như dấu ấn của một thời phồn thịnh. Bởi thế, nếu du khách mong muốn tham quan khu phố cổ như hành trình tìm lại dấu vết xưa thì điểm đến truyền thống sẽ là những chùa Cầu, nhà cổ Quân Thắng, Hội quán Phúc Kiến, Hội quán Triều Châu và một số công trình tâm linh khác. Nhưng phải chăng Hội An chỉ còn lại những gì của một thời kỳ thịnh vượng trong giao lưu văn hóa đó hay phải chăng chỉ những di tích của thời kỳ này mới có sức hấp dẫn du khách thập phương?

Hòa lẫn trong cuộc sống của con người phố Hội, đâu đó vẫn còn những di tích với niên đại hàng nghìn năm. Chúng lặng lẽ sống cùng sự phát triển của hoạt động du lịch. Phải chăng những vết tích còn lại quá nhỏ bé để có thể trở thành một điểm đến du lịch? Phải chăng bởi nó vẫn hiện diện một cách lặng lẽ trong đời sống hiện tại của con người đến nỗi ta không còn phân định được rõ ràng ranh giới của xưa và nay, để bao nhiêu bước chân du khách vô tình bước qua đây không một phút đứng lại trầm trồ, sững sờ cho những gì nó chứa đựng? Những chiếc giếng đá cổ ở Hội An là một trường hợp như vậy.

Để những giá trị của di sản không bị bỏ quên, để du lịch Hội An ngày càng trở nên có sức cuốn hút với du khách, bài viết cố gắng áp dụng phương pháp “phát hiện các dấu tích bị lãng quên” trong du lịch bền vững để góp phần thúc đẩy tiến trình đưa những chiếc giếng đá cổ này vào chương trình du lịch trải nghiệm, làm mới những sản phẩm truyền thống, chỉ mang tính chất giới thiệu, đã trở nên quen thuộc, nhàm chán.

  1. Giếng đá cổ - những lát cắt văn hóa trong đời sống con người phố Hội

Hiện nay Hội An còn khoảng hơn 80 chiếc giếng cổ (2). Hầu hết chúng phân bố tập trung ở khu vực dọc bờ bắc sông Đế Võng (thuộc thôn 5, 6 xã Cẩm Thanh, khối 4, phường Thanh Hà), trong khu phố cổ. Số còn lại nằm rải rác nhiều nơi. Nếu như ở vùng ven, giếng nằm trong nhà dân và kiểu dáng phổ biến là hình tròn thì tại khu phố cổ giếng có hình vuông hoặc trên tròn dưới vuông. Các giếng này thường nằm tại các công trình công cộng, trong không gian linh thiêng như hội quán, nhà thờ tộc, đình, miếu, hay bình dị đặt trước chợ lớn hoặc ngay giữa những con “kiệt” (3). Vừa mang tính cộng đồng, vừa chứa đựng những giá trị tâm linh, những chiếc giếng cổ rêu phong là một nét phác thảo không thể thiếu trong bức tranh văn hóa phố Hội cả trên bình diện giá trị vật thể và phi vật thể.

  1. Giá trị vật thể

Có nhà nghiên cứu cho rằng: những chiếc giếng cổ này là dấu gạch nối các thời đại ở Hội An.

Theo ban quản lý di tích phố cổ, có 11 chiếc giếng được cho là có niên đại cổ nhất, đều có hình vuông và được xây dựng bằng đá sa thạch hoặc bằng gạch, không dùng vôi vữa, kết lại hình “vành khăn” (hay còn gọi là hình “cổ áo). Giếng Trà Quế - xã Cẩm Hà hay Giếng Bá Lễ tại một con ngõ nhỏ, vắng lặng trên đường Trần Hưng Đạo – thị xã Hội An là ví dụ điển hình.

Giếng cổ trong đình Minh Hương của người Hoa

Giếng Bá Lễ


Đây là những đặc điểm thường tìm thấy trong các kiến trúc xây dựng của người Chămpa dọc dải đất miền Trung khoảng từ thế kỷ VIII đến thế kỷ IX. Tại khu đền, tháp Mỹ Sơn, các nhà nghiên cứu nhiều thế hệ vẫn luôn trăn trở về chất liệu kết dính các viên gạch xây dựng nên những công trình này. Rất nhiều tác phẩm điêu khắc, được cho là của người Chămpa cổ, được khai quật ở Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa và nhiều nơi khác đều được làm từ chất liệu đá sa thạch. Đây là căn cứ đáng tin cậy để khẳng định những chiếc giếng đầu tiên ở Hội An do cộng đồng người Chămpa xây dựng. Không chỉ ở Hội An, rải rác ở nhiều địa phương khác trên địa bàn cư trú của người Chămpa trước đây (khu vực Nam Trung Bộ), còn nhiều chiếc giếng cổ có hình dáng và chất liệu xây dựng tương tự cũng đã được tìm thấy. Những chiếc giếng này, mặc dù được đào chỉ cách cửa sông khoảng 5-10m nhưng nước không bị nhiễm mặn, vẫn đảm bảo độ ngọt, lắng và không bao giờ cạn, kể cả trong mùa khô. Điều này chứng tỏ sự am hiểu, cũng như trình độ tìm mạch nước ngầm tài ba của người Chămpa xưa. Dưới góc độ tâm linh, điều này có thể được lý giải như một quan niệm tín ngưỡng. Để khơi thông được mạch nước ngầm ngọt thơm từ lòng đất (Âm) thì giếng phải có hình vuông (Dương) như một sự kết tinh sinh lực của Trời và Đất, của Cha và Mẹ, của Dương và Âm để mọi sự từ đó mà sinh sôi, nảy nở. Đây là một biểu hiện của tín ngưỡng phồn thực, của quan niệm Âm Dương, mà ta thường bắt gặp chủ đạo trong các công trình xây dựng của người Chămpa. Những dấu tích này đã gợi mở về bức tranh cuộc sống, sinh hoạt của lớp cư dân Chămpa trên mảnh đất cửa sông giáp biển này. Rõ ràng những chiếc giếng với mật độ dày đặc đã cho thấy chúng không chỉ phục vụ riêng cho cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của con người mà còn trở thành một món hàng trao đổi của cư dân bản địa với những tàu buôn nước ngoài cập cảng thị trong quá khứ. Như vậy, hình ảnh về một cảng thị Hội An phồn thịnh không chỉ bắt đầu từ thế kỷ XVII, XVIII khi sự giao thoa với văn hóa Nhật, Hoa rõ nét mà đã xuất hiện rất lâu trước đó, trong đời sống của người dân vương quốc Chămpa xưa cũ, mà qua nhiều biến thiên của lịch sử, nay chỉ còn lấp lánh ánh hào quang trong những công trình xây dựng như thế này.

Từ những chiếc giếng cổ đầu tiên, các thế hệ cư dân tiếp theo đến đây sinh sống đã kế thừa kỹ thuật tìm và đào giếng của người Chămpa. Trên những chiếc giếng được xây dựng bằng chất liệu hàng ngàn năm trước, người ta vẫn tìm thấy những chi tiết của thời đại sau. Chẳng hạn như, những chiếc giếng bên dưới lòng giếng hình vuông nhưng miệng giếng hình tròn giống như hầu hết những chiếc giếng cổ được tìm thấy ở châu thổ sông Hồng của người Việt xưa. Điều này chứng tỏ, thời gian sau đó những thế hệ người Việt từ Bắc Bộ di cư vào đây đã luôn đầu tư, tôn tạo cho “tài sản” quý giá này. Những chiếc giếng này thường không được trao cho một cái tên xác định. Chúng nằm rải rác ở nhiều nơi, mà đôi khi ta bắt gặp nó rêu phong trong vườn sau một ngôi nhà cổ, lặng lẽ cạnh một chiếc miếu nhỏ hay giữa một con kiệt hun hút sâu. Bất cứ ai qua đây dường như đều bị níu giữ bước chân bởi nét xưa lẩn khuất, hoặc bởi vô tình soi mình vào lòng giếng, ta như cảm thấy sự ngưng đọng của dòng chảy thời gian. Các thời đại vẫn tiếp nối nhau, các lớp văn hóa vẫn trùng điệp chồng khớp lên nhau trong chính mạch nước ngầm nuôi dưỡng bao thế hệ.


Một số giếng đá với niên đại gần hơn

Bên cạnh đó, còn tồn tại một số giếng có niên đại gần hơn chứng minh cho “tính mở” trong giao thoa văn hóa của phố Hội. Giếng Mái ở trước cửa chợ Hội An, với kiến trúc đặc trưng cho những công trình công cộng có mái che lợp ngói hình vảy cá, là sản phẩm của sự giao lưu văn hóa Nhật Bản.

Giếng Mái đang được trùng tu

Một chiếc giếng khác được xác định có niên đại cách đây 300 năm, được xây dựng bằng chất liệu cũng như mang hình dáng của những chiếc giếng Việt cổ. Nhưng nó lại nằm trong khuôn viên của một ngôi đình do người Trung Hoa Minh Hương kiến tạo. Các nhà nghiên cứu cho rằng chiếc giếng này do người Hoa học tập kỹ thuật đào giếng của người Việt bản địa xây dựng nên.


Giếng cổ trong đình Minh Hương của người Hoa

Với những dấu vết vật thể còn tồn tại đến ngày nay, những chiếc giếng cổ luôn là nét phác họa không thể thiếu cho các thời đại đã qua của Hội An. Mỗi giai đoạn, mỗi thời kỳ, giếng cổ lại mang những hình dáng khác nhau bởi sự kế thừa và tôn tạo của con người. Nhưng ta thấy rõ lớp thời gian, lớp văn hóa trùng phủ lên những công trình tuy bé nhỏ nhưng lại là những gì gắn bó sâu sắc nhất với đời sống sinh hoạt của con người.

  1. Giá trị phi vật thể

 Là sản phẩm của quá khứ, đôi chút phảng phất dư âm của vương quốc Chămpa một thời vang bóng, nhưng không giống những công trình đền tháp hay nhiều công trình khác đã trở thành phế tích và chỉ được thế hệ đương đại giữ gìn như vật kỷ niệm, những chiếc giếng cổ ở Hội An vẫn sống một đời sống có linh hồn. Phải chăng bởi những giá trị phi vật thể gắn với chúng là quá lớn?

Trước tiên, đó là giá trị tín ngưỡng tâm linh. Rất nhiều giếng có một bàn thờ riêng cho thần giếng. Đây là nét đặc sắc trong văn hóa tâm linh của người Hội An nói riêng và cư dân Đông Nam Á nói chung. Ngày nay, vào ngày sóc vọng, lễ tết người Hội An vẫn đến đây nhang khói đủ đầy. Đặc biệt vào dịp Tết Đoan Ngọ (5-5 âm lịch), dân trong phố thường tụ tập tại giếng Bá Lễ hay giếng Mái để tắm rất đông nhằm xả xui và cầu mong sức khỏe. Theo quan niệm từ xưa truyền lại, người ta thả tiền đồng xuống giếng để xin thần giếng phù trợ, cầu may hay uống ngụm nước giếng để cầu bình an, thuận lợi. Đã có rất nhiều truyền thuyết hấp dẫn kể về sự linh thiêng của giếng cổ với các cá nhân phản trắc trong làm ăn hoặc tình yêu lứa đôi mang tính giáo dục sâu sắc.

Không chỉ có giá trị to lớn trong đời sống tâm linh, giếng cổ ngày nay vẫn là những gì không thể thiếu làm nên bức tranh sinh hoạt rất riêng của phố Hội. Bởi người dân nơi đây tin rằng, nước giếng vẫn luôn thanh mát hơn cả nên hầu hết các món ăn đặc sản phố Hội đều phải chế biến từ loại nước này. Điều này làm nên sự khác biệt, thơm ngon hơn, ngọt ngào hơn của những Cao Lầu, Mì Quảng, Xí Mà, Bánh Bao Bánh Vạc của Hội An so với các nơi khác trong vùng. Có lẽ bởi thế mà đến tận bây giờ, bên cạnh những giếng khoan, nước máy của cuộc sống văn minh, Hội An vẫn còn người gàu, người gánh bên những chiếc giếng cổ. Không chỉ người bản xứ chuộng dùng mà cả khách Tây dường như cũng cảm thấy vị ngọt ngon, thơm mát của nước giếng này. Vì thế các nhà hàng, khách sạn lớn ở trung tâm du lịch này cũng sử dụng nước giếng như một yếu tố góp phần làm nên thương hiệu. Bởi vậy, ở Hội An tồn tại một nghề không ở đâu có - nghề gánh nước giếng thuê. Đây có thể coi là một nghề tiếp nối truyền thống cha ông. Bởi người xưa đã biết lấy nước ngọt từ giếng bán cho thuyền bè Ả Rập, Ba Tư cập cảng thị để đổi lấy hàng hóa, thức ăn. Ngày nay, người ta chở bán cho nhà dân, cho các nhà hàng, khách sạn. Người nơi khác đến Hội An đều ngạc nhiên truyền tai nhau câu chuyện của vợ chồng ông Nguyễn Đường và bà Nguyễn Thị Mỹ, nhờ gánh nước giếng thuê nuôi sống cả gia đình, lại còn có của ăn, của để như một điều đặc biệt chỉ có ở Hội An.


Khách du lịch nước ngoài thích thú bên giếng cổ

(Nguồn ảnh: Ban quản lý di tích phố cổ Hội An)

Cuộc sống mưu sinh của con người Hội An gắn với nước giếng cổ


Vừa gắn với giá trị tâm linh, vừa gắn với cuộc sống mưu sinh của con người, những chiếc giếng cổ đã trở thành một nét đặc trưng trong đời sống sinh hoạt của người dân Hội An. Tất cả làm nên những giá trị phi vật thể trường tồn với thời gian mà bất cứ ai khi đặt chân đến phố Hội đều có thể cảm nhận được những giá trị đang âm thầm chảy trong lòng những chiếc giếng cổ, hun tưới sức sống cho từng con người, từng thế hệ, từng thời đại đã đi qua trên mảnh đất này.

  1. Đưa giếng đá cổ vào hoạt động du lịch

Du lịch là tìm kiếm sự khác lạ. Phố cổ Hội An chứa đựng rất nhiều giá trị văn hóa đặc thù để chính nó được vinh danh và trở thành di sản của nhân loại. Bởi thế, khách du lịch chẳng bao giờ bỏ qua Hội An trong chặng đường khám phá nền văn hóa Việt Nam nhiều màu sắc. Nhưng những điểm đến quen thuộc, những chương trình có sẵn, những hoạt động chỉ dừng lại ở thuyết minh, giới thiệu của hướng dẫn viên, chỉ mang lại cho du khách những cảm nhận về một Hội An hào nhoáng và hời hợt. Du khách ngày càng chờ đợi những hoạt động du lịch gắn với sự trải nghiệm để có thể cảm, hiểu sâu sắc nền văn hóa bản địa. Đưa giếng đá cổ với những giá trị văn hóa đặc sắc của nó vào sản phẩm du lịch là một việc làm tất yếu theo xu hướng hiện nay. Rất nhiều khách du lịch nước ngoài như ngập ngừng, như bị níu giữ bởi sự hấp dẫn, quyến rũ từ những giá trị văn hóa của giếng đá cổ không tên trên con kiệt nối đường Trần Phú và đường Trần Hưng Đạo hoặc sự thích thú của họ khi nếm những giọt nước ngọt, thanh, mát của giếng Bá Lễ hay sự trân trọng, thành kính của họ cùng người dân ném đồng tiền, thắp một nén nhang trên bàn thờ bên giếng Mái. Tuy nhiên, những chiếc giếng cổ này chưa hề được “chào bán” trong những sản phẩm du lịch của Hội An.

Để giải quyết được điều này, trước tiên cần xác định hoạt động du lịch đặc thù gắn với điểm đến là những chiếc giếng cổ.

- Giếng cổ là minh chứng cho những lát cắt lịch đại của nhiều thế hệ sinh sống trên mảnh đất cửa sông Thu Bồn nên có thể gắn với chương trình du lịch “Tìm lại dấu vết xưa”. Ở Hội An ngày nay đa phần là những di tích của thời kỳ cảng thị thịnh vượng nhất thế kỷ XVII, XVIII với những công trình tôn giáo, tín ngưỡng hay nhà cổ thể hiện rõ sự giao thoa văn hóa với Nhật và một số tộc người Trung Quốc đến định cư tại đây. Nhưng nếu như du khách đã đi qua những chùa Cầu, đã ghé thăm những hội quán Phúc Kiến, Minh Hương, những ngôi đình, miếu, nhà thờ tổ mà một lần được dừng chân bên giếng cổ, được tìm về bóng hình của một vương quốc Chămpa xưa cũ, được nhìn thấy một bề dày lịch sử của Hội An sâu lắng hơn, trầm mặc hơn thì chắc chắn sản phẩm du lịch đó sẽ mang tính hấp dẫn hơn, làm cho thời gian lưu trú của họ ở đây lâu hơn.

- Giếng cổ vẫn đang sống cùng cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của người dân Hội An. Cho nên có thể khai thác tài nguyên này vào loại hình du lịch cộng đồng, đưa du khách trải nghiệm một ngày làm người dân bản địa. Đối với những điểm ở ngoại ô như Trà Quế, hiện nay đã phổ biến những chương trình du lịch “một ngày làm nông dân”. Nếu như trong ngày đó, du khách được múc nước giếng bằng gàu, được gánh nước từ giếng ra vườn rau, được uống từng ngụm nước mát lành trong lúc nghỉ ngơi, thì đó là sự trải nghiệm thực sự, sự “hưởng thụ” thành quả thực sự trong đời sống những con người lao động mà du khách muốn cảm nhận.

- Giếng cổ gắn bó mật thiết hơn cả với sự đặc sắc trong ẩm thực Hội An. Nếu du khách đến đây được ăn Cao Lầu, Mỳ Quảng, mà trước đó được chiêm ngưỡng người Hội An chế biến khéo léo đến mức nào, những gia vị, chất liệu lấy từ đâu, dù chỉ là nước đun nấu cũng kỳ công chọn nước giếng cổ thì họ sẽ cảm nhận sâu sắc hơn “linh hồn” của một vùng đất hội tụ nhiều tinh hoa.

Ngoài việc xây dựng những chương trình tận dụng tài nguyên “bị lãng quên” (ở đây là những chiếc giếng cổ), cần có thêm nhiều giải pháp đồng bộ để việc đưa các sản phẩm vào phục vụ du khách có thể trở thành hiện thực trong nay mai:

  • Giải pháp bảo tồn tài nguyên: Ngoài một số giếng trong nội thị Hội An, nằm tại các công trình công cộng và nguồn lợi nó mang lại có thể duy trì cho nó một đời sống lâu dài thì đa phần những chiếc giếng ở vùng ven bị biến thành những chiếc giếng hiện đại hoặc bị hoang hóa, trở thành phế tích. Việc này cần các nhà khoa học, các cấp quản lý nhà nước vào cuộc để có biện pháp giữ gìn, phục hồi di sản và giúp cộng đồng địa phương ý thức được tài sản quý giá mà họ đang nắm giữ.
  • Giải pháp về xúc tiến, quảng bá du lịch: Hội An vẫn là một trong những điểm du lịch được đánh giá cao về khả năng quảng bá ra thế giới. Hình ảnh của một khu phố với nét cổ kính, rêu phong, hòa quyện nhiều giá trị văn hóa từ bản địa đến ngoại lai, từ cổ chí kim, đã đi theo những bức ảnh được chụp từ nhiều góc độ, hoặc xuất hiện trong những bức họa nhiều chất liệu, nhiều màu sắc đến với bạn bè năm châu. Nhưng giá như trong những bức hình, bức họa đó có nét phác họa về những chiếc giếng từ ngàn xưa sẽ như một sự gợi mở, đưa con người vào chiều sâu của quá khứ, của tâm linh. Nét quyến rũ này sẽ không chỉ níu giữ bước chân những người đã từng đến Hội An mà còn có sức lôi kéo nhiều hơn nữa những du khách yêu nét văn hóa đậm đặc chất xưa đến nơi đây.

Trên đây là một số gợi ý và đề xuất cho việc xây dựng sản phẩm du lịch dựa trên việc khai thác một giá trị tài nguyên bấy lâu “bị lãng quên”. Mặc dù những giải pháp này chưa đầy đủ và toàn diện nhưng thiết nghĩ cần có những “nhát cuốc” đầu tiên trên con đường tìm lại vốn xưa, phục vụ cho hoạt động du lịch, quảng bá hình ảnh đậm chất nhân văn của đất nước ra thế giới.

Những giá trị văn hóa được tìm thấy trên gần trăm chiếc giếng cổ nằm rải rác khu vực cửa Đại - Hội An là vô cùng to lớn và có sức hấp dẫn đặc biệt với khách du lịch. Tuy nhiên hiện nay chưa có sản phẩm du lịch chính thức nào khai thác giá trị của tài nguyên này. Cho nên, bài viết mong muốn áp dụng biện pháp “phát hiện các dấu tích bị lãng quên” để đưa giếng đá cổ Hội An trở thành một trong những nguyên liệu làm cho sản phẩm du lịch trở nên đa dạng, giàu bản sắc. Đây là một trong những biện pháp làm gia tăng tính hấp dẫn tại điểm du lịch được nghiên cứu trong phát triển du lịch bền vững. Việc nghiên cứu trường hợp những chiếc giếng cổ tại Hội An, hy vọng mang lại một sản phẩm thiết thực, phù hợp với nhu cầu của du khách, đồng thời mở ra một phương pháp mới trong việc đa dạng hóa các sản phẩm du lịch, cũng như tìm ra những con đường tích cực bảo tồn giá trị của tài nguyên./.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Đ.T.P.A

_____________________

1. Tiêu chuẩn công nhận di sản văn hóa thế giới: (ii) thể hiện một sự giao lưu quan trọng giữa các giá trị của nhân loại, trong một khoảng thời gian hoặc trong phạm vi một vùng văn hoá của thế giới, về các bước phát triển trong kiến trúc hoặc công nghệ, nghệ thuật tạo hình, quy hoạch đô thị hoặc thiết kế cảnh quan.

(iv) là một ví dụ nổi bật về một kiểu định cư truyền thống của con người hoặc một phương pháp sử dụng đất truyền thống, đại diện cho một nền văn hoá (hoặc các nền văn hoá), nhất là khi nó trở nên dễ bị tổn thương dưới tác động của những biến động không thể đảo ngược được.

2. Con số thống kê của ban quản lý di tích Phố cổ Hội An.

3. Tiếng địa phương dùng để chỉ những con ngõ nhỏ, chỉ rộng chừng 2m, nối 2 con đường lớn.

Tài liệu tham khảo

  1. Nguyễn Đình Hòe, Vũ Văn Hiếu (2001), Du lịch bền vững, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội.
  2. Lê Hồng Lý (chủ biên) (2010), Giáo trình quản lý di sản văn hóa với sự phát triển du lịch, Giáo trình do quỹ Ford tài trợ, trường Đại học Văn hóa Hà Nội.
  3. Lê Đình Phụng (2008), Di tích văn hóa Chămpa ở Quảng Nam, Luận án Tiến sỹ khoa học Lịch sử, Viện khảo cổ học Việt Nam.
  4. Viện Nghiên cứu và phát triển du lịch (2011), Chiến lược “phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”, Hà Nội.
  5. Barbara Kirshenblatt - Gimblett (1998), Destination Culture, University of California Press, UK.
  6. Stephen F. McCool, R. Nell Moisey (2008), Tourism, recreation and sustainability – linking culture and environment, University of Montana, USA.


Tạp chí liên quan

Tạp chí Văn hóa học

Năm phat hanh: 2013
Sách giấy: Liên hệ
Ebook: Liên hệ
Xem chi tiết

Bình luận