Xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với các giá trị di sản văn hóa ở Hưng Yên

Ngày đăng: 07/11/2026 Lượt xem: 130
Mặc định Cỡ chữ


 

XÂY DỰNG SẢN PHẨM DU LỊCH VĂN HÓA

GẮN VỚI CÁC GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA Ở HƯNG YÊN

TS. Nguyễn Quang Vinh   

TS. Vũ Anh Tú


1. Mở đầu

Trên thế giới, du lịch văn hóa (được khởi đầu bằng du lịch di sản) từ lâu đã trở thành dòng sản phẩm du lịch cơ bản bởi du lịch di sản vừa tạo ra thu nhập, việc làm vừa tạo động cơ, vừa tạo ra nguồn lực để bảo tồn và phát huy giá trị di sản đồng thời tăng cường hiểu biết, tôn trọng đa dạng và giao thoa các nền văn hóa. Đặc biệt đối với các quốc gia, vùng lãnh thổ có chiều sâu văn hóa đo bằng hệ thống di sản đậm đặc như Việt Nam thì du lịch văn hóa trở thành một trong những thế mạnh nổi trội. Du lịch văn hóa vì vậy là một dòng sản phẩm chủ đạo của du lịch Việt Nam, từ tham quan di tích lịch sử văn hóa, hệ thống bảo tàng, các công trình văn hóa,

hoạt động nghệ thuật, cho tới tìm hiểu, tương tác, trải nghiệm văn  hóa, lễ hội, lối sống địa phương, thưởng thức ẩm thực, sản vật vùng miền… Nhiều sản phẩm du lịch khai thác các giá trị di sản văn hóa đã tạo nên sự khác biệt cho hệ thống điểm đến và sản phẩm du lịch của Việt Nam, là công cụ hỗ trợ tích cực trong việc định vị hình ảnh, trở thành thương hiệu đặc trưng cho du lịch Việt Nam, và là yếu tố quan trọng kết nối và đa dạng hoá các tuyến du lịch xuyên vùng miền và quốc tế. Do vậy, gần đây ở nhiều địa phương trên cả nước đã chú trọng xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với giá trị di sản văn hóa. Điều này vừa nhằm bảo tồn, phát huy và nâng cao giá trị di sản văn hóa vừa góp phần phục vụ tốt cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nằm trong khu vực trung tâm vùng đồng bằng sông Hồng và duyên hải Đông Bắc, với bề dày văn hóa lịch sử lâu đời cùng hệ thống các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, trong đó có nhiều di sản đã được xếp hạng, Hưng Yên là địa phương sở hữu nguồn tài nguyên nhân văn dồi dào để xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch gắn với các giá trị di sản văn hóa. Đây vừa là hướng đi để du lịch và văn hóa tỉnh Hưng Yên được khai thác, phát triển hài hòa theo hướng bền vững, vừa là “chìa khóa” để tạo nên tính độc đáo, khác biệt, hấp dẫn cho sản phẩm du lịch văn hóa ở Hưng Yên.

Về di sản văn hóa vật thể: Hiện nay, toàn tỉnh Hưng Yên có 1.802 di tích lịch sử, văn hóa; trong đó, có 3 di tích, cụm di tích được xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt; 175 di tích, cụm di tích xếp hạng quốc gia, 274 di tích, cụm di tích xếp hạng cấp tỉnh. Hưng Yên hiện có 07 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là “Bảo vật quốc gia” cùng hàng ngàn tài liệu và hiện vật, cổ vật có giá trị để khai thác nhằm phát huy truyền thống văn hóa và phát triển du lịch (Phạm Văn Hiệu, Vũ Thị Mai Phương, 2023).

Về di sản văn hóa phi vật thể: ở tỉnh Hưng Yên có sự đa dạng ở nhiều loại hình, từ lễ hội truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian, nghề thủ công truyền thống đến phong tục, tập quán xã hội và tín ngưỡng, tri thức dân gian. Theo thống kê, đến nay, trên địa bàn tỉnh có 05 di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Trong đó, có 01 di sản là nghệ thuật trình diễn dân gian Hát trống quân và 04 di sản là lễ hội truyền thống gồm: Lễ hội đền Tống Trân (xã Tống Trân, huyện Phù Cừ); lễ hội Cầu mưa (xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm); lễ hội đền Dạ Trạch và lễ hội đền Đa Hòa (huyện Khoái Châu). Tỉnh cũng có 01 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Với hơn 567 lễ hội truyền thống mang đậm văn hóa, phong tục Việt, các lễ hội ở Hưng Yên là sự cộng hưởng các giá trị về mặt lịch sử, phong tục, văn chương, nghệ thuật, là bảo tàng sống về các giá trị tinh thần, dân chủ, nhân văn đã được kết tinh trong suốt chiều dài lịch sử. Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh còn lưu giữ 166 làng nghề thủ công truyền thống nổi tiếng gần xa, trong đó có nhiều nhóm nghề thủ công truyền thống được thực hành thường xuyên, đang phát triển (và mở rộng) với những sản phẩm tinh xảo, đạt đến trình độ cao của kỹ thuật làm nghề thủ công như: nghề làm mộc mỹ nghệ (ở thôn Thụy Lân, xã Thanh Long, huyện Yên Mỹ); nghề mộc (xã Dương Quang, xã Hòa Phong, thị xã Mỹ Hào); nghề làm miến dong (thôn Lại Trạch, xã Yên Phú, huyện Yên Mỹ); nghề trồng hoa, cây cảnh xã Phụng Công, xã Thắng Lợi, xã Mễ Sở, xã Xuân Quan, xã Liên Nghĩa (Văn Giang); nghề nấu rượu ở xã Lạc Đạo,… Nhiều làng nghề truyền thống của Hưng Yên đã có tiếng vang trên cả nước như làng nghề đúc đồng Lộng Thượng ở xã Đại Đồng (Văn Lâm), làng nghề hương xạ Cao Thôn (xã Bảo Khê, thành phố Hưng Yên), làng nghề Ông Hảo làm đồ chơi trung thu (xã Liêu Xá, huyện Yên Mỹ), làng nghề làm tương Bần (phường Bần Yên Nhân, thị xã Mỹ Hào);… (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hưng Yên, 2023). Về tập quán xã hội, Hưng Yên còn lưu giữ nhiều phong tục tập quán truyền thống, nội dung liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo, liên quan đến nông nghiệp, lễ tiết, liên quan đến vòng đời con người và các tập quán xã hội có nội dung khác (Nguyễn Thành Trung, 2024).

Trên địa bàn tỉnh hiện vẫn còn có nhiều nghệ nhân nắm giữ tri thức dân gian, tập quán xã hội, nghệ thuật trình diễn dân gian ở các loại hình ca trù, trống quân, hát chèo... trong đó có 35 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú gồm 1 Nghệ nhân Nhân dân thuộc loại hình Nghệ thuật trình diễn dân gian (Ca trù); 34 Nghệ nhân Ưu tú (17 nghệ nhân thuộc loại hình Nghệ thuật trình diễn dân gian và 17 nghệ nhân thuộc loại hình Tập quán xã hội và Tín ngưỡng) (Nguyễn Thành Trung, 2024). Hưng Yên còn là vùng đất có nhiều đặc sản ẩm thực nổi tiếng đậm hương vị đồng quê mà mỗi khi nhắc đến, người dân khắp xa gần đều muốn một lần được thưởng thức như: chả gà Tiểu Quan, ếch om Phượng Tường, thịt gà Đông Tảo, cá mòi, bánh răng bừa, tương Bần, và các loại trái cây theo mùa: nhãn lồng, cam, bưởi, chuối tiêu hồng, dưa lưới... Đây là nguồn tài nguyên phong phú giúp Hưng Yên không những phát triển về du lịch văn hóa, lễ hội, làng nghề mà còn phát triển về du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái cộng đồng, du lịch nông nghiệp nông thôn...

  1. Khai thác tài nguyên di sản văn hóa cho phát triển du lịch ở Hưng Yên

Với những tiềm năng và thế mạnh về di sản như vậy, trong thời gian qua, tỉnh Hưng Yên đã có những nỗ lực nhất định trong việc tập trung khai thác, phát huy giá trị tài nguyên du lịch từ di sản văn hóa, trở thành một hướng quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh.

Trước hết, tỉnh Hưng Yên đã có các hành động thiết thực trong việc kiểm kê, lập hồ sơ khoa học cũng như chú trọng bảo tồn, phục dựng và phát huy các giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh. Cụ thể là ban hành các văn bản: Kế hoạch hành động số 14/KH - UBND ngày 25/01/2014 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể Ca trù và hát Trống quân tỉnh Hưng Yên; Kế hoạch số 222/KH-UBND ngày 27/9/2016 về việc kiểm kê và lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Hưng Yên và đặc biệt là Nghị quyết số 13-NQ/TU ngày 8/10/2021 của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh về Chương trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di tích lịch sử gắn với phát triển du lịch tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2021-2025, tầm nhìn đến năm 2030, trong đó xác định rõ bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa góp phần phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hưng Yên, trọng tâm là phát triển du lịch trong giai đoạn hiện nay là hết sức cần thiết. Thực hiện chủ trương của tỉnh, trong 2 năm (năm 2022 - 2023), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã tiến hành kiểm kê di sản văn hóa tại 832/832 thôn, khu dân cư thuộc 161 xã, phường, thị trấn của 10 huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh. Riêng di sản văn hóa phi vật thể, đã tiến hành kiểm kê 6 loại hình: Lễ hội truyền thống; tập quán xã hội; nghề thủ công truyền thống; nghệ thuật trình diễn dân gian; ngữ văn dân gian và tri thức dân gian. Tỉnh cũng đã triển khai thực hiện có hiệu quả công tác nghiên cứu, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của tỉnh đối với Lễ hội Đa Hòa - Dạ Trạch, Lễ hội đền An Xá (Đậu An), Lễ hội đình Quan Xuyên, Lễ hội cầu mưa chùa Thái Lạc,... Cùng với đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du

lịch đã tích cực, chủ động tham mưu với Ủy ban Nhân dân tỉnh làm hồ sơ xét tặng nghệ nhân dân gian, nghệ nhân ưu tú và hồ sơ trình cấp có thẩm quyền công nhận các loại hình di sản văn hóa vật thể, phi vật thể; bảo tồn không gian văn hóa làng Nôm, bảo vệ các di sản văn hóa phi vật thể hát ca trù, hát trống quân… Hiệp hội Du lịch tỉnh phối hợp với Trung tâm Thông tin xúc tiến du lịch Hưng Yên đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu tiềm năng, lợi thế và những giá trị tiêu biểu hệ thống di sản văn hóa phi vật thể bằng nhiều hình thức: Xuất bản ấn phẩm, tờ rơi, tờ gấp và quảng bá qua mạng xã hội; sản xuất phim giới thiệu các di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu; tham gia hội chợ, triển lãm tại các địa phương; phối hợp tổ chức các chương trình nghiên cứu xây dựng sản phẩm du lịch liên vùng, liên tuyến; xây dựng các chương trình khảo sát, kết nối các điểm đến du lịch vùng đồng bằng sông Hồng và các vùng du lịch trọng điểm.

Bên cạnh đó, trên cơ sở nguồn tài nguyên di sản văn hóa phong phú như trên, ngành du lịch và các địa phương trên toàn tỉnh Hưng Yên đã tập trung khai thác, phát huy các di sản để hình thành các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng phục vụ du khách hoặc liên kết với các tỉnh khác xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa. Đặc biệt tỉnh cũng tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa gắn kết các khu di tích và lễ hội trở thành những điểm du lịch văn hóa trọng điểm của tỉnh. Ngoài ra, du lịch chuyên đề lễ hội đã được tỉnh Hưng Yên đầu tư phát triển trong vài năm gần đây và đã bước đầu thu hút được khách du lịch. Với những nỗ lực, cố gắng trong việc khai thác, phát huy giá trị di sản văn hóa của địa phương để đa dạng hóa và nâng cao chất lượng các sản phẩm du lịch văn hóa cũng như nhờ sự quan tâm và đầu tư của tỉnh, sự vào cuộc quyết liệt của các ngành, các cấp, và sự quyết tâm của các địa phương, đến nay du lịch Hưng Yên đã thu được một số thành quả nhất định. Trên địa bàn tỉnh đã hình thành nhiều sản phẩm du lịch văn hóa đáp ứng nhu cầu của du khách trong nước và quốc tế như: du lịch tham quan di tích lịch sử văn hóa gắn với tâm linh và lễ hội (di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến gắn với lễ hội văn hóa dân gian Phố Hiến; cụm di tích Đa Hòa - Dạ Trạch gắn với lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung; di tích Quốc gia địa điểm Cây đa và đền La Tiến; chùa Thái Lạc gắn với lễ hội Tứ pháp cầu mưa Lạc Hồng; đền Phù Ủng gắn với lễ hội đền Phù Ủng;…); du lịch làng nghề (làng hoa cây cảnh Xuân Quan, đúc đồng Lộng Thượng, làng nghề hương xạ Cao Thôn); du lịch lễ hội dân gian truyền thống (lễ hội đền Tống Trân; lễ hội cầu mưa; lễ hội đền Hóa Dạ Trạch; lễ hội đền Đa Hòa; lễ hội đền An Xá); du lịch sinh thái, nông nghiệp gắn với ẩm thực (du lịch sinh thái Ecopark, và văn hóa ẩm thực với bún thang lươn, chè sen long nhãn, thịt gà Đông Tảo, chả gà Tiểu Quan, ếch om Phượng Tường…); “tour” du lịch văn hoá tâm linh liên kết với các tỉnh khác như: Hà Nội - đền Ghênh - làng Nôm - chùa Thái Lạc (Hưng Yên) - Hải Dương - Hải Phòng - Quảng Ninh; Phố Hiến (Hưng Yên) - chùa Hương (Hà Nội) - Tam chúc Ba Sao (Hà Nam), du lịch văn hoá tâm linh gắn với “tour” du lịch sông Hồng (Phố Hiến - Đền Đa Hòa, đền Dạ Trạch - Làng gốm Bát Tràng - Hà Nội; Hà Nội - đền Đa Hòa, đền Dạ Trạch - khu di tích quốc gia đặc biệt phố Hiến; Hà Nội - chùa Bồ Đề - đền Dầm - đền Đại Lộ - đền Đa Hòa - khu di tích quốc gia đặc biệt phố Hiến,…). Đặc biệt Phố Hiến được xác định là một trong 8 điểm du lịch quốc gia trong Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch vùng đồng bằng sông Hồng và Duyên hải Đông Bắc đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Các sản phẩm du lịch này đã được đông đảo du khách trong nước và quốc tế biết đến thông qua các hoạt động tuyên truyền quảng bá và những trải nghiệm thực tế trong các chuyến tham quan du lịch tại các khu, điểm du lịch của tỉnh thời gian qua. Trong 6 tháng đầu năm 2024, số lượng khách du lịch đến Hưng Yên ước đạt khoảng 700.000 lượt, trong đó có khoảng 3.000 lượt khách quốc tế, tổng thu từ du lịch ước đạt 450 tỷ đồng (Đoàn Văn Hòa, 2024).

Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả đã đạt được, du lịch văn hóa ở Hưng Yên, mà cụ thể là du lịch dựa trên việc khai thác các giá trị di sản văn hóa còn nhiều hạn chế, chưa khai thác hết tiềm năng và thế mạnh vốn có. Cần thẳng thắn nhìn nhận, sự phát triển của du lịch văn hóa của tỉnh Hưng Yên vẫn chưa tương xứng tiềm năng, còn nhiều hạn chế cần khắc phục, đặc biệt trong khâu xây dựng sản phẩm.

Thứ nhất, các sản phẩm du lịch văn hóa nhìn chung còn trùng lặp, ít sáng tạo, chất lượng hạn chế, thiếu sản phẩm khác biệt giữa nhiều địa phương trong tỉnh Hưng Yên cũng như với các tỉnh khác và vùng miền trong cả nước. Sự trùng lặp, na ná nhau về sản phẩm du lịch giữa các địa phương trong tỉnh là hiện trạng nổi trội nhất đã tồn tại được một thời gian nhưng đến nay chưa có nhiều sự thay đổi đột phá. Thí dụ, rất nhiều điểm đến hướng tới phát triển du lịch làng nghề để gia tăng trải nghiệm, kích thích du khách chi tiêu nhiều hơn nhưng sản phẩm du lịch làng nghề phần lớn chỉ có đi tham quan trong làng và tìm hiểu quy trình làm nghề (hương xạ Cao Thôn, đúc đồng Lộng Thượng) khiến cho “tour” du lịch trở nên tẻ nhạt, nhàm chán và không thu hút được khách lưu trú dài ngày hơn. Tình trạng đơn điệu, lặp đi lặp lại của mô hình sản phẩm khiến khách du lịch chỉ hào hứng khi tới điểm đến đầu tiên, còn từ điểm đến thứ hai đã mất dần sự hứng khởi, khó có thể mời gọi họ quay lại lần sau. Rõ ràng, đây là "điểm nghẽn" cần được khơi thông của du lịch Hưng Yên nếu muốn tạo lợi thế cạnh tranh thu hút khách, hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn.

Thứ hai, các sản phẩm du lịch gắn với di sản văn hóa tỉnh Hưng Yên còn thiếu tính đồng bộ và liên kết trong phát triển sản phẩm, cũng như liên kết giữa các địa phương với nhau trong quá trình khai thác các tài nguyên văn hóa cho phát triển du lịch, nên chưa tạo ra được những sản phẩm có chất lượng bền vững. Việc khai thác các giá trị di sản văn hóa được nhà nước công nhận cho hoạt động liên quan du lịch còn nhỏ lẻ, chưa quy mô, và thiếu một sự quan tâm đồng bộ của các cấp lãnh đạo địa phương. Mặc dù thời gian qua, ở một số di sản nổi tiếng đã có những hoạt động đầu tư phát triển, một vài đơn vị tư nhân đã nhanh nhạy đưa các giá trị di sản văn hóa vào xây dựng sản phẩm du lịch nhưng do chưa tính toán kỹ càng, còn nặng tính vụ lợi, thời vụ, thiếu ý tưởng nên hiệu quả chưa cao. Ở khía cạnh khác, do tính chất nhạy cảm và dễ bị tổn thương, lại thêm tình trạng du lịch có tính thương mại hóa khai thác và vận động du lịch ồ ạt thiếu kiểm soát ở một số di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh nên dễ dẫn đến những tác động tiêu cực như: lạm dụng di sản, phục dựng sai quy cách, làm mới di sản v.v… làm cho di sản bị méo mó, nhạt nhòa giá trị truyền thống và nhàm hóa giá trị văn hóa, đe dọa tới tính nguyên vẹn của di sản;… Hệ lụy của việc phát triển du lịch gắn với các giá trị di sản văn hóa thiếu kiểm soát, thiếu bền vững đó đang dấy lên hồi chuông báo động đối với các bên liên quan trong việc quản lý bền vững tài nguyên di sản văn hóa trong phát triển du lịch nói riêng, và nguy cơ phai nhòa bản sắc, phá vỡ truyền thống và lối sống địa phương nói chung.

Thứ ba, sự kết hợp giữa ngành du lịch và ngành văn hóa thiếu chặt chẽ và chưa thật tốt nên việc khai thác các giá trị di sản văn hóa cho hoạt động du lịch còn yếu và thiếu đồng bộ. Trong đó vấn đề nổi cộm là nhiều đơn vị và cá nhân làm du lịch vẫn thiếu sự hiểu biết thấu đáo, kỹ càng về di sản văn hóa để từ đó có thể xây dựng được những sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc giới thiệu cho khách du lịch, trong khi đó nhiều người làm văn hóa còn thờ ơ, chưa xem trọng việc đưa các giá trị di sản văn hóa vào phục vụ hoạt động du lịch. 

Thứ tư, việc xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch có lồng ghép các giá trị văn hóa ở Hưng Yên vẫn chưa chú trọng đến lợi ích của chủ thể và cộng đồng, nơi sản sinh, nuôi dưỡng những giá trị này. Điều này dễ dẫn đến gia tăng sự chia rẽ cộng đồng, xung đột lợi ích, mâu thuẫn về quyền tiếp cận tài nguyên, trong đó có tài nguyên di sản văn hóa… Thiết nghĩ việc khai thác các giá trị di sản văn hóa cho hoạt động du lịch cần phải được sự đồng thuận của chủ thể là người dân và cộng đồng sở hữu những di sản văn hóa đó. Bên cạnh đó cũng cần phải đề cao vai trò lợi ích của chủ thể và cộng đồng, phải tôn trọng nguyên tắc bảo vệ di sản văn hóa cũng như quyền, nguyện vọng, mong muốn của người dân. Có như vậy, du lịch mới thực sự đóng góp trong việc lan tỏa các giá trị di sản văn hóa của Hưng Yên đến với nhiều du khách trong và ngoài nước cũng như phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương, góp phần vào phát triển bền vững.

3. Quy trình xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với các giá trị di sản văn hóa và một số gợi ý đối với du lịch tỉnh Hưng Yên

3.1.Quy trình xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với các giá trị di sản văn hóa


Để các di sản văn hóa tiếp tục đem lại hiệu quả thiết thực cho hoạt động du lịch của tỉnh đồng thời để khắc phục những hạn chế nêu trên, trong thời gian tới, tỉnh Hưng Yên cần tiếp tục tập trung xây dựng và làm mới các sản phẩm du lịch gắn với các giá trị di sản văn hóa góp phần thỏa mãn nhu cầu đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân và du khách, đồng thời góp phần phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hưng Yên. Chúng ta biết rằng bản thân các di sản văn hóa đã có sức hấp dẫn đối với du khách nhưng để biến nó thành một sản phẩm du lịch phổ biến rộng rãi còn phải căn cứ vào nhiều yếu tố, đòi hỏi nhiều nỗ lực và trải qua nhiều bước. Trong khuôn khổ của bài viết, chúng tôi muốn tham góp vào việc xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với các giá trị di sản văn hóa ở Hưng Yên bằng việc đưa ra một quy trình khái quát dựa trên tham khảo mô hình hệ thống sản phẩm du lịch (tourism production system – TPS) (Auliana Poon, 1988) và sơ đồ quy trình xây dựng sản phẩm văn hóa thành sản phẩm du lịch văn hóa (Nguyễn Quang Vinh, 2008, tr. 36), để từ đó có thể căn cứ vào điều kiện cụ thể của du lịch Hưng Yên cũng như hệ thống các di sản văn hóa hiện có của tỉnh để xây dựng những sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, đặc trưng và bền vững.


Sơ đồ: Xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với các giá trị di sản văn hóa


Trong đó:

Kiểm kê, đánh giá tài nguyên            

Việc kiểm kê, nghiên cứu và đánh giá giá trị các di sản văn hóa là một công việc hết sức quan trọng có ý nghĩa tiên quyết đối với toàn bộ các bước tiếp theo. Mục đích của công việc kiểm kê, đánh giá tài nguyên là nghiên cứu và xác định một cách toàn diện, đầy đủ nhất các giá trị của di sản văn hóa nhằm làm cơ sở cho việc xác định đối tượng khách hướng tới (thị trường mục tiêu) và việc đánh giá khả năng khai thác cho hoạt động du lịch cũng như cho công tác bảo tồn và phát huy các giá trị của di sản văn hóa một cách bền vững.

 Đánh giá tài nguyên và khả năng khai thác cho hoạt động du lịch: Một di sản văn hóa có thể khai thác được cho hoạt động du lịch cần hội đủ nhiều yếu tố như tính đặc trưng, tính ổn định và tính mở. Tính đặc trưng của di sản văn hóa sẽ tạo nên khả năng hấp dẫn đối với thị trường mục tiêu. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tính đặc trưng này không nhất thiết chỉ là giá trị nội tại của di sản văn hóa mà phải được xác định trong mối tương quan với nhu cầu và thị hiếu của thị trường mục tiêu. Lấy ví dụ, múa rối nước không phải là di sản văn hóa đặc trưng của Hà Nội nhưng lại được khai thác rất thành công cho khách du lịch quốc tế đến Hà Nội. Tính ổn định của di sản văn hóa thể hiện ở chu kỳ và tần suất phục vụ khi được khai thác để trở thành sản phẩm du lịch văn hóa phục vụ khách. Nếu thiếu tính ổn định này thì những nỗ lực và nguồn lực đầu tư cho hoạt động khai thác du lịch sẽ bị lãng phí và không thể đưa vào các chuyến du lịch có kế hoạch trước của du khách. Ví dụ như ở các lễ hội định kỳ 3 năm mới mở hội một lần thì việc đưa lễ hội vào để xây dựng thành sản phẩm du lịch văn hóa sẽ khó có thể thu hút được một lượng khách ổn định. Tính mở thể hiện ở khả năng có thể điều chỉnh của các di sản văn hóa. Những di sản văn hóa khi đưa vào khai thác cho hoạt động du lịch bên cạnh việc duy trì các giá trị cốt lõi của mình phải có khả năng thay đổi và thích nghi với hoàn cảnh cụ thể (như việc thay đổi không gian biểu diễn của một số loại hình nghệ thuật hay điều chỉnh cách tổ chức của các lễ hội...). Tuy nhiên, việc thay đổi hoặc điều chỉnh này có thể gây ra xung đột với các yêu cầu về bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, nên khi tiến hành các hoạt động khai thác du lịch đối với di sản văn hóa cần có sự cân nhắc và cân đối giữa các mục tiêu phát triển và mục tiêu bảo tồn.

Xác định thị trường và xây dựng quy hoạch/chương trình khai thác

Xác định thị trường mục tiêu và các đặc tính, thị hiếu của thị trường du lịch văn hóa gắn với các giá trị di sản văn hóa: Trên thực tế mỗi di sản văn hóa, đặc biệt là di sản văn hóa phi vật thể chỉ có sức hấp dẫn đối với một hoặc một số đối tượng khách, rất ít di sản văn hóa có khả năng thu hút mọi đối tượng công chúng. Vì vậy, việc xác định đúng đối tượng khách hướng tới của di sản văn hóa sẽ giúp cho việc định hướng khai thác các di sản này cho hoạt động du lịch trở nên hiệu quả hơn.

Đối với những di sản văn hóa sau khi đã xác định có khả năng xây dựng thành một sản phẩm du lịch thì một công việc quan trọng và cần thiết là tiến hành thiết lập một quy hoạch tổng thể (đối với những sản phẩm có quy mô lớn hay giá trị cao), hoặc một chương trình dài hạn để quản lý một cách toàn diện quá trình khai thác cho hoạt động du lịch. Công việc này cần được tiến hành một cách cẩn trọng nhằm đảm bảo cho việc đưa các di sản văn hóa đến với du khách được thực hiện một cách bền vững và có hiệu quả cao. Các quy hoạch/chương trình này cần tính đến những nhân tố như xu hướng tiêu dùng của thị trường mục tiêu, những tác động của hoạt động du lịch tới di sản văn hóa, các hoạt động quản lý và nguồn lực cần thiết để khai thác cũng như hiệu quả kinh tế – xã hội tổng hợp của quá trình khai thác...

Thiết lập hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật và nguồn nhân lực

 Di sản văn hóa nói riêng cũng như các tài nguyên du lịch khác nói chung chỉ có thể khai thác được cho hoạt động du lịch khi có các điều kiện về cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành Du lịch.

 Hệ thống cơ sở hạ tầng bao gồm nhiều thành tố nhưng để phát triển hoạt động du lịch thì điều kiện tiên quyết cần có là hệ thống giao thông. Các cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành du lịch bao gồm hệ thống vận chuyển khách, khách sạn, nhà hàng, các khu vui chơi giải trí… Ngoài ra, bản thân các di sản văn hóa trong nhiều trường hợp cũng cần có những cơ sở vật chất riêng (ví dụ như đối với lễ hội cần có không gian thực hành; đối với các di sản văn hóa dân ca, dân vũ cần có môi trường diễn xướng, đối với các di sản ẩm thực cũng cần có địa điểm chế biến, sản phầm làng nghề cũng cần nơi chế tác,…). Một di sản văn hóa chỉ có thể trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa hoàn chỉnh khi các yếu tố này được đảm bảo. Do vậy, ngay từ khi lên kế hoạch xây dựng sản phẩm yếu tố này đã phải được tính đến.

 Nhân tố con người giữ vai trò quyết định tới việc khai thác một cách có hiệu quả các di sản văn hóa cho hoạt động du lịch. Chính vì vậy, việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là một khâu then chốt trong quy trình xây dựng sản phẩm du lịch gắn với giá trị di sản văn hóa. Nguồn nhân lực này cần được trang bị cả những kiến thức về du lịch và văn hóa cũng như lòng yêu nghề và sự trân trọng các giá trị di sản văn hóa của dân tộc.

Liên kết du lịch

 Tổ chức liên kết với các tuyến điểm du lịch: Các sản phẩm du lịch ít khi được khai thác một cách đơn lẻ mà thường được tập hợp và liên kết lại với nhau trở thành những điểm, tuyến du lịch văn hóa nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng và tổng hợp của du khách. Do vậy, ngay trong giai đoạn lập kế hoạch cũng như tổ chức khai thác, nếu không tính đến yếu tố này và nếu sản phẩm (di sản) nằm ngoài các điểm, tuyến du lịch chính thì việc khai thác các giá trị di sản văn hóa sẽ gặp rất nhiều khó khăn và đòi hỏi sự đầu tư lớn. Để một di sản văn hóa có thể kết hợp với các sản phẩm khác nhằm tạo những điểm, tuyến du lịch đôi khi cũng cần có sự điều chỉnh trong hình thức hoặc cách thức tổ chức sản phẩm văn hóa này (như thời gian, không gian…).  

 Liên kết với các công ty gửi khách và các nguồn khách chính: Một cách khá thông dụng để khai thác các tài nguyên du lịch nói chung và di sản văn hóa nói riêng cho hoạt động du lịch chính là thông qua các công ty lữ hành hoặc các đầu mối gửi khách lớn. Những đối tác này không chỉ làm nhân tố trung gian liên kết và làm cầu nối đưa di sản văn hóa đến với du khách mà chính họ thông qua các hoạt động của mình còn thực hiện việc xúc tiến quảng bá cho các di sản văn hóa này. Ngoài ra, thông qua quá trình kinh doanh của mình, những đối tác này có thể đưa ra những yêu cầu thực tế mà qua đó, các nhà quản lý có khả năng điều chỉnh để hoàn thiện hơn quá trình khai thác các giá trị di sản văn hóa cho hoạt động du lịch. Để có thể tạo ra mối liên kết bền vững và có hiệu quả với các đối tác này, các nhà quản lý cần có những chính sách phù hợp nhằm kích thích hoạt động của các công ty lữ hành hay các đầu mối gửi khách thông qua các ưu đãi về chính sách giá, sản phẩm hay những hỗ trợ về tổ chức…

 Xúc tiến quảng bá hình ảnh của di sản văn hóa

 Việc xúc tiến, quảng bá hình ảnh của di sản văn hóa sẽ làm cho đối tượng công chúng rộng rãi nắm được thông tin về di sản và đặc biệt là những giá trị văn hóa của nó. Chính điều này sẽ tạo nên sự ham muốn tìm hiểu, khám phá và thưởng thức - nền tảng phát sinh ra nhu cầu du lịch của con người. Quá trình xúc tiến quảng bá hình ảnh sản phẩm nói chung và hình ảnh của di sản văn hóa nói riêng là một quá trình phức tạp và lâu dài, đòi hỏi những kỹ thuật và kiến thức chuyên sâu. Quá trình này bao gồm nhiều giai đoạn trong đó sử dụng nhiều công cụ và phương tiện từ khâu thiết kế hình ảnh (logo, slogan, hình ảnh đặc trưng…) đến việc thiết lập và duy trì hoạt động của các kênh truyền thông…

 Các hoạt động duy trì, bảo tồn di sản văn hóa

Bên cạnh những lợi ích về kinh tế thì mục đích chính của việc khai thác và gắn kết các giá trị di sản văn hóa cho hoạt động du lịch là phát huy và bảo tồn các giá trị văn hóa của những di sản này. Để có thể khai thác một cách bền vững các di sản văn hóa này đòi hỏi các hoạt động duy trì và bảo tồn nhằm lưu giữ những giá trị văn hóa nội tại của di sản. Quá trình này thường được tiến hành song song, đan xen và nhiều lúc không tách bạch được giữa việc lưu giữ các giá trị truyền thống (bảo tồn), với việc bổ sung các nguồn lực (kỹ thuật, công nghệ, nhân lực, cơ sở vật chất…) để đảm bảo sự khai thác các giá trị di sản văn hóa cho hoạt động du lịch được diễn ra một cách thường xuyên, liên tục và có hiệu quả (duy trì).

 Đánh giá và điều chỉnh

Chính vì khai thác các giá trị di sản văn hóa cần lưu ý đến bảo tồn di sản văn hóa nên cần thường xuyên phải đánh giá. Việc đánh giá cần dựa trên những mục tiêu đã đặt ra trong quá trình lên kế hoạch. Thông thường một di sản văn hóa được đánh giá là khai thác có hiệu quả cho hoạt động du lịch phải đạt được những mục tiêu về kinh tế, về sự quảng bá rộng rãi cũng như uy tín của hình ảnh sản phẩm và đặc biệt là mục tiêu về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Căn cứ vào các đánh giá định kỳ, các nhà quản lý có thể tiến hành quá trình điều chỉnh những nội dung trong hoạt động tổ chức, quản lý và khai thác các giá trị di sản văn hóa. Việc điều chỉnh này có thể bao gồm từ việc xác định mục tiêu khai thác hay xác định đối tượng phục vụ hướng tới (thị trường mục tiêu), cho đến việc tổ chức và quản lý khai thác. Thậm chí quá trình này bao gồm cả việc xác định lại những khía cạnh của di sản văn hóa đưa vào khai thác cho hoạt động du lịch.

3.2. Một số gợi ý xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với các giá trị di sản văn hóa tỉnh Hưng Yên

 Trên cơ sở mô hình và quy trình xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với các giá trị di sản văn hóa vừa nêu ở trên, theo chúng tôi, để phát huy thế mạnh về tài nguyên văn hóa của tỉnh, trong đó lấy trọng tâm khai thác các giá trị di sản văn hóa để xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa nhằm tạo điểm nhấn hướng tới mục tiêu phát triển du lịch văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, du lịch tỉnh Hưng Yên cần thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể như sau:

Trước hết, tỉnh cần quan tâm đến việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật, hoạch định chính sách quản lý và quy hoạch bảo tồn và phát huy bền vững giá trị của di sản văn hóa trong phát triển du lịch; bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, giá trị văn hóa truyền thống gắn với quy hoạch phát triển du lịch; Có chiến lược phát triển du lịch văn hóa phù hợp, trong đó lựa chọn sản phẩm du lịch dựa trên phát huy giá trị di sản văn hóa; phát triển du lịch có trách nhiệm gắn với văn hóa cộng đồng; tôn trọng đa dạng văn hóa, đề cao vai trò văn hóa bản địa; nâng cao nhận thức, bảo vệ lợi ích và phát huy vai trò của cộng đồng dân cư địa phương trong phát triển du lịch văn hóa.

Hoàn thiện công tác kiểm kê di sản văn hóa (vật thể và phi vật thể); xây dựng hồ sơ và tiến hành bảo tồn đối với các di sản văn hóa phi vật thể có tính đại diện, được thực hành thường xuyên trong cộng đồng, được cộng đồng bảo vệ gắn với nhu cầu phát triển du lịch của tỉnh. Lập kế hoạch xây dựng hồ sơ đề nghị đưa vào danh mục di sản văn hóa quốc gia đối với các di sản có giá trị lịch sử - văn hóa, phù hợp với các tiêu chí quy định tại Luật Di sản văn hóa, gắn với nhu cầu phát triển du lịch của các địa phương như: Lễ hội đền Phù Ủng (Ân Thi), lễ hội Đa Hòa - Dạ Trạch (Khoái Châu), lễ hội đền An Xá (Tiên Lữ), làng nghề đúc đồng Lộng Thượng (Văn Lâm), làng nghề hương xạ Cao Thôn (thành phố Hưng Yên); lập hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Cụm di tích Đa Hòa - Dạ Trạch; quy hoạch, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu vực làng Nôm; lựa chọn những di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét từng bước đầu tư hạ tầng công nghệ và số hóa hiện vật, tài liệu, di sản văn hóa phục vụ nhu cầu trải nghiệm, khám phá của du khách… Thường xuyên rà soát việc triển khai các dự án, quy hoạch trọng điểm đã được cấp có quyền phê duyệt, hình thành không gian kiến trúc hài hòa, thống nhất là điểm đến hấp dẫn của du khách. Xây dựng kế hoạch bảo tồn và khai thác các giá trị di sản văn hóa thông qua nghệ thuật kiến trúc truyền thống và kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng của người Việt trên địa bàn tỉnh Hưng Yên, đ­ược thể hiện qua kiến trúc của các di tích nh­ư kiến trúc thời Lý tại chùa H­ương Lãng, thời Trần tại chùa Thái Lạc, thời Lê - Mạc tại chùa Chuông, chùa Nhạn Tháp, đình Đa Ng­ưu, đình Cửu Cao, đình Quan Xuyên, đình Bình Dân, đình Duyên Yên, thời Nguyễn tại văn miếu Xích Đằng, chùa Mễ Sở, chùa Phố...

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu tiềm năng, lợi thế và những giá trị tiêu biểu của di sản văn hóa tỉnh Hưng Yên bằng nhiều hình thức: xuất bản ấn phẩm, tờ rơi, tờ gấp và quảng bá qua mạng xã hội; sản xuất phim giới thiệu các di sản văn hóa tiêu biểu; tham gia hội chợ, triển lãm tại các địa phương... Đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, quảng bá như xây dựng chuyên trang, chuyên mục về Di sản văn hóa, giới thiệu những giá trị di sản, các “tour”, tuyến du lịch khai thác di sản; tăng cường sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng, các nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin vào việc quảng bá tiềm năng, giá trị của di sản; Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xúc tiến quảng bá điểm đến, tham gia các hội chợ, tổ chức các sự kiện giới thiệu sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn của Hưng Yên nhằm thu hút khách du lịch tại các tỉnh, thành phố lớn trên cả nước; tổ chức trình diễn các trích đoạn lễ hội, dân ca, dân vũ, dân nhạc phục vụ hoạt động du lịch; lồng ghép việc tổ chức tuyên truyền giá trị của di sản văn hóa vào dịp kỷ niệm những ngày lễ lớn của đất nước, của tỉnh, các lễ hội truyền thống của các dân tộc trong năm…

Tăng cường hoạt động liên kết, kết nối và hợp tác giữa các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực du lịch để xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc thù, trong đó tập trung khai thác các giá trị di sản văn hóa thành các sản phẩm du lịch phục vụ nhu cầu trải nghiệm, tham quan và mua sắm của du khách. Chú trọng tập hợp và thu hút các doanh nghiệp, công ty du lịch, lữ hành trong cả nước quan tâm hơn nữa đến du lịch Hưng Yên đồng thời liên kết chặt chẽ giữa nhà quản lý, nhà doanh nghiệp, chính quyền địa phương đẩy mạnh xúc tiến du lịch để tạo điểm nhấn gắn với thu hút đầu tư các phân khu chức năng, tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đã có cũng như xúc tiến xây dựng các “tour”, tuyến du lịch mới phục vụ nhu cầu ngày càng cao của du khách, đặc biệt là thị trường Hà Nội và ở các tỉnh lân cận. Tập trung đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng tại những nơi có tiềm năng du lịch và khai thác tối đa cơ sở hạ tầng đã được đầu tư xây dựng, tiếp tục huy động nguồn lực khuyến khích, thu hút nguồn lực xã hội đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng thương mại, dịch vụ, du lịch,… nhất là các tuyến đường liên kết vùng, tăng cường liên kết “tour”, tuyến giữa các khu, điểm du lịch các tỉnh và khu vực để Hưng Yên nhanh chóng trở thành một điểm đến thu hút du khách trong nước và quốc tế.

Tập trung nghiên cứu thị trường, định hình và xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù, trong đó quán triệt phát triển sản phẩm du lịch văn hóa dựa trên việc khai thác có hiệu quả các sản phẩm văn hóa và di sản văn hóa địa phương, tạo mũi nhọn trong phát triển du lịch. Phát huy tiềm năng, lợi thế để tiếp tục nâng cao chất lượng các sản phẩm du lịch hiện có, phát triển các sản phẩm du lịch mới có tính đặc trưng, độc đáo của tỉnh Hưng Yên để tạo thương hiệu du lịch và lợi thế cạnh tranh với các địa phương trong vùng như phát triển các dòng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc, tiêu biểu một thời của thương cảng sầm uất Phố Hiến năm xưa; dòng sản phẩm du lịch văn hóa tâm linh gắn với “tour” du lịch sông Hồng; dòng sản phẩm du lịch văn hóa cộng đồng gắn với làng nghề và các sản vật của Hưng Yên; dòng sản phẩm du lịch kết hợp du lịch sinh thái - nông nghiệp tham quan các trang trại, các vườn cây trái và làng nghề trồng hoa, cây cảnh… Phát triển sản phẩm lưu niệm, quà tặng mang bản sắc văn hóa và đặc thù của tỉnh, sản vật địa phương với các loại đặc sản nổi tiếng của Hưng Yên như mật ong hoa nhãn, sữa ong chúa, tương Bần.... phục vụ nhu cầu của thị trường và du khách, kết hợp bảo vệ môi trường sinh thái nhằm nâng cao mọi mặt đời sống cho người dân. Nâng cao hơn nữa chất lượng sản phẩm du lịch độc đáo mang bản sắc của Hưng Yên như du lịch tham quan di tích lịch sử văn hóa, làng nghề truyền thống, du lịch lễ hội, du lịch sinh thái cảnh quan đê sông Hồng, du lịch nghỉ dưỡng... phấn đấu đưa Hưng Yên trở thành một trung tâm du lịch Di sản văn hóa đặc sắc tại khu vực Đồng bằng sông Hồng, một điểm đến an toàn, thân thiện và hấp dẫn.

Gắn kết chặt chẽ việc phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh với bảo tồn và phát huy các giá trị tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa, lịch sử và bản sắc văn hóa. Đẩy mạnh công tác giáo dục truyền thống lịch sử, cách mạng để nâng cao nhận thức về truyền thống lịch sử - văn hóa của địa phương; xây dựng quy tắc ứng xử với di sản một cách đúng đắn (những gì được làm, không được làm, những gì nên, không nên làm) khi khai thác các sản phẩm văn hóa cho phát triển du lịch theo nguyên tắc vừa bảo tồn tối đa các yếu tố văn hóa nguyên gốc, vừa đáp ứng được các yêu cầu đa dạng của du lịch, hướng đến phát triển du lịch một cách bền vững; Nâng cao nhận thức bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa tâm linh, đặc biệt về tín ngưỡng, tôn giáo và những giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với các di tích lịch sử văn hóa quốc gia, khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, các điểm đến du lịch tâm linh. Bên cạnh đó cần thường xuyên đánh giá các tác động của hoạt động du lịch đến môi trường sống, di sản và các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng có di sản để có kế hoạch phân bố hợp lý hệ thống cơ sở dịch vụ đảm bảo chất lượng, tiện nghi, hài hòa với không gian và tính chất khu, điểm du lịch văn hóa, giảm thiểu những tác động bất lợi đến di sản và môi trường. Có như vậy phát triển du lịch mới hài hòa với môi trường văn hóa của cộng đồng cũng như bảo tồn được di sản văn hóa và các giá trị văn hoá truyền thống. Đồng thời chú ý ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa như xây dựng hệ thống dữ liệu số hóa về di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh Hưng Yên, ứng dụng công nghệ 4.0 trong quản lý khai thác di sản văn hóa phi vật thể và phát triển du lịch gắn với giá trị di sản văn hóa phi vật thể.

Ngoài ra, thực hiện các chính sách du lịch có trách nhiệm hướng tới hỗ trợ cộng đồng dân cư, phân phối công bằng lợi ích kinh tế xã hội của du lịch cho cộng đồng dân cư; khuyến khích cộng đồng địa phương chủ động cùng tham gia quản lý di sản, gắn lợi ích của cộng đồng địa phương với việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Cộng đồng chủ thể của các di sản văn hóa đó phải là những người thụ hưởng chính trong mọi hoạt động du lịch liên quan đến di sản của họ và phải đóng vai trò chính trong quản lý hoạt động này. Làm sao để cộng đồng dân cư những vùng văn hóa này được hưởng lợi ích của du lịch thông qua việc tạo ra các cơ hội việc làm thường xuyên để tăng cường năng lực tham gia của cộng đồng vào hoạt động du lịch, cải thiện sinh kế như: cung cấp dịch vụ ăn uống với các món ăn đặc sản địa phương; hướng dẫn du khách tham quan, tìm hiểu các di tích, lễ hội; sản xuất và cung ứng các mặt hàng lưu niệm; cung cấp dịch vụ lưu trú và các hình thức vui chơi giải trí…  

Tuyên truyền, nâng cao nhận thức để người dân hiểu các di sản văn hoá của địa phương chính là động lực để phát triển kinh tế xã hội cũng như về việc hưởng lợi từ các hoạt động du lịch qua khai thác các sản phẩm văn hóa, giúp cộng đồng hiểu và tôn trọng các giá trị của văn hóa truyền thống: tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh, sinh viên về các di tích quốc gia đặc biệt, di tích quốc gia và hệ thống các di sản văn hóa vật thể trên địa bàn tỉnh; mở lớp đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn để người dân hiểu biết hơn về lợi ích, trách nhiệm phát triển du lịch, về kỹ năng, nghiệp vụ, cách hướng dẫn, giao tiếp với du khách để họ thực sự là đối tượng hưởng lợi từ phát triển du lịch. Những người dân khi được tham gia vào việc giới thiệu các giá trị văn hóa đẹp đẽ của cha ông với du khách, sẽ góp phần nuôi dưỡng lòng tự hào về di sản văn hóa trong cộng đồng. Ngoài ra việc tham gia vào hoạt động du lịch giúp họ có thêm thu nhập, khuyến khích tạo công ăn việc làm.

Tổ chức tập huấn nghiệp vụ, bồi dưỡng kiến thức về di sản văn hóa cho các cán bộ, nhân viên phòng văn hóa thông tin cấp huyện; công chức văn hóa xã, ban quản lý di sản các cấp, đặc biệt là ở cơ sở; tăng cường đào tạo kỹ năng thuyết minh và ứng dụng thuyết minh tự động để làm thăng hoa giá trị cho di sản trong hoạt động hướng dẫn du lịch và phát triển sản phẩm du lịch thông minh. Xử lý nghiêm, triệt để những vi phạm đối với di sản đi liền với quá trình tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp, người dân và du khách; khuyến khích, tôn vinh các hoạt động du lịch tình nguyện, tự nguyện đóng góp nguồn lực, trí tuệ cho việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của tỉnh.

Tạm kết

Thực tế minh chứng di sản văn hóa tạo sức hấp dẫn vô cùng tận cho điểm đến du lịch. Di sản văn hóa là động cơ, là duyên cớ thôi thúc chuyến đi, là môi trường tương tác và là những trải nghiệm đáng giá cho du khách, qua đó trở thành tài nguyên, nguồn lực chiến lược cho phát triển du lịch. Cũng chính sức cuốn hút ấy của di sản văn hóa đã tạo nên những làn sóng đầu tư vào du lịch di sản, những dòng khách du lịch tấp nập đổ về,... Điều đó mang lại không chỉ những kết quả tăng trưởng lan tỏa nhiều mặt về kinh tế - xã hội, mà còn góp phần bảo tồn chính di sản văn hóa. Vì vậy, phát triển du lịch dựa trên khai thác những giá trị văn hóa, trong đó gắn với giá trị di sản văn hóa không chỉ là cách bảo tồn, phát huy những nét đẹp văn hóa bản địa, mà còn là cách mang đến nguồn thu đáng kể và bảo đảm sự phát triển du lịch bền vững. Tuy nhiên, cần phải khẳng định, việc khai thác các giá trị di sản văn hóa cho hoạt động du lịch là một quá trình phức tạp, đòi hỏi nhiều công sức và nguồn lực. Các công việc này phải được tiến hành một cách cẩn trọng và căn cứ vào nhiều điều kiện và nhân tố khách quan như môi trường văn hóa - xã hội; đường lối, chính sách phát triển văn hóa và du lịch cũng như những điều kiện về kinh tế và nhu cầu của công chúng. Trên cơ sở tham khảo mô hình hệ thống sản phẩm du lịch (tourism production system – TPS) và sơ đồ quy trình xây dựng sản phẩm văn hóa thành sản phẩm du lịch, chúng tôi đưa ra một vài gợi ý cho ngành du lịch Hưng Yên để xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với các giá trị di sản văn hóa trong khi vẫn đảm bảo được các mục tiêu bảo tồn di sản. Việc đảm bảo những yêu cầu này sẽ giúp cho quá trình khai thác các giá trị di sản văn hóa cho hoạt động du lịch của tỉnh Hưng Yên được diễn ra một cách có hiệu quả và bền vững như Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 đã xác định: phải chú trọng phát triển sản phẩm du lịch văn hóa, gắn với bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa, lịch sử truyền thống của dân tộc để hình thành sản phẩm du lịch độc đáo, khác biệt, có lợi thế cạnh tranh, góp phần tạo dựng thương hiệu nổi bật của du lịch Việt Nam (chinhphu.vn)./.

N.Q.V - V.A.T

(Tạp chí Văn hóa học số 4 (74) - 2024)

Tài liệu tham khảo

1. Quỹ Châu Á, Tài liệu hướng dẫn phát triển du lịch cộng đồng, Viện Nghiên cứu và phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam, 12/2011.

2. Việt Anh (2023), Sáng tạo trong khai thác, xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa, Báo Nhân dân điện tử, https://nhandan.vn/sang-tao-trong-khai-thac-xay-dung-san-pham-du-lich-van-hoa-post758627.html. (truy cập ngày 18/10/2023).

3. Thủy Bích (2022), Hưng Yên phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát triển bền vững văn hóa truyền thống, https://bvhttdl.gov.vn/hung-yen-phat-trien-du-lich-gan-voi-bao-ton-va-phat-trien-ben-vung-van-hoa-truyen-thong-htm (truy cập ngày 18/10/2023). 

4. N. Dương (2023), Không gian văn hóa du lịch Hưng Yên giữa lòng Hà Nội, https://dangcongsan.vn/anh/khong-gian-van-hoa-du-lich-hung-yen-giua-long-ha-noi-644559.html (truy cập ngày 18/10/2023)

5. Phạm Quang Hưng (2014), Sản phẩm du lịch độc đáo từ văn hóa và tính sáng tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Du lịch quốc gia Việt Nam,

https://vietnamtourism.gov.vn/post, (truy cập ngày 18/10/2023).

6. Dương Văn Sáu (2010), “Phát triển sản phẩm du lịch ở Việt Nam”, Tạp chí Du lịch, số 2.

7. Hà Thảo (2022), Hưng Yên: Phát huy thế mạnh du lịch văn hóa làng nghề, https://dangcongsan.vn/kinh-te/hung-yen-phat-huy-the-manh-du-lich-van-hoa-lang-nghe-610520.html

8. Nguyễn Quang Vinh (2008), “Quy trình xây dựng sản phẩm văn hóa thành sản phẩm du lịch”, Tạp chí Du lịch, số 6.

9. Hưng Yên: Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, gắn với du lịch, https://www.vietnamplus.vn/hung-yen-bao-ton-va-phat-huy-gia-tri-di-san-van-hoa-gan-voi-du-lich/903017.vnp (truy cập ngày 21/10/2023)

10. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hưng Yên, 2021, Báo cáo số 103/BC-SVHTTDL về tình hình phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát triển bền vững văn hóa truyền thống.

11. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hưng Yên, 2023, Báo cáo kết quả kiểm kê di sản văn hóa năm 2022-2023 trên địa bàn tỉnh.

12. Nguyễn Thành Trung, “Tỉnh Hưng Yên: Bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa phi vật thể góp phần phát triển kinh tế - xã hội”, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật số 558, tháng 1, 2024.

13. Phạm Văn Hiệu, Vũ Thị Mai Phương (2023), “Thực trạng du lịch Hưng Yên và các sản phẩn du lịch trên địa bàn tỉnh Hưng Yên”, tham luận Hội thảo Thực trạng phát triển các sản phẩm du lịch Hưng Yên, tổ chức 10/2023.

14. Chinhphu.vn, Quyết định số 147/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030.

15. Chiến lược Phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 (Quyết định số 147/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030).

16. Đoàn Văn Hòa (2024), Thúc đẩy liên kết phát triển du lịch, https://baohungyen.vn/thuc-day-lien-ket-phat-trien-du-lich-3173612.html (truy cập ngày (10/07/2024)

17. Auliana Poon, “Tourism and information technologies” (Du lịch và công nghệ thông tin), Annals of Tourism research (Elsevier), Volume 15, Issue 4, 1988, p. 531-549.


 

Tạp chí liên quan

Tạp chí Văn hóa học số 4 (74)

Năm phat hanh: 2024
Sách giấy: Liên hệ
Ebook: Liên hệ
Xem chi tiết

Bình luận